هدف: این مطالعه به بررسی اثرات کاربرد هوش مصنوعی بر وضعیت اشتغال در ایران میپردازد و تلاش دارد رابطه میان فناوریهای هوشمند و عدالت اجتماعی در بازار کار را تحلیل کند.
روش: داده های پنلی ۳۱ استان در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ و مدل اقتصادسنجی ARDL برای تحلیل اثرات کوتاه مدت و بلندمدت استفاده شده است.
یافته ها: نتایج نشان میدهد که هوش مصنوعی به طور معنادار اشتغال کم مهارت را کاهش و اشتغال پرمهارت را تقویت میکند، در حالی که متغیرهای کنترل مانند تولید ناخالص داخلی سرانه، نرخ تحصیلات و زیرساخت دیجیتال نیز تأثیر مثبت بر اشتغال دارند. تحلیلهای بخشی، منطق های و جنسیتی حاکی از آن است که گروه های آسیبپذیر، به ویژه زنان، جوانان و ساکنان مناطق محروم، بیشترین تأثیر منفی را تجربه کرده اند.
نتیجه گیری: بر اساس نظریه عدالت راولز و رویکرد توانمندسازی آمارتیا سن، ضرورت طراحی سیاست های حمایتی، کاهش شکاف دیجیتال و تضمین عدالت الگوریتمی در بازار کار تأکید میشود. نقشه راه سیاستی پیشنهادی به صورت کلی شامل اصلاح نظام آموزشی، ارتقای مهارتهای دیجیتال و توسعه زیرساختهای مناطق محروم است. یافته ها نشان میدهد که هوش مصنوعی بدون سیاستهای هدفمند میتواند منجر به حذف مشاغل کم مهارت و افزایش نابرابریها شود، اما با برنامه ریزی مناسب، فرصتهای شغلی نوین ایجاد و عدالت اجتماعی تقویت خواهد شد.