ماهنامه اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی کار و جامعه

ماهنامه اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی کار و جامعه

بررسی و تحلیل حوادث ناشی از کار در کشور(مطالعۀ گزارش‌های ادارات کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان‌ها)

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان
کارشناس آموزش مؤسسه کار و تأمین اجتماعی
چکیده
باوجود تصویب مقاوله‌نامه بین‌المللی ایمنی و بهداشت شغلی (شماره 155) و تأکید قوانین داخلی بر صیانت از نیروی کار، آمار حوادث شغلی در ایران روندی نگران‌کننده دارد. این مطالعه با هدف شناسایی علل ریشه‌ای وقوع حوادث ناشی از کار و ارائه راهکارهای کاربردی برای کاهش آن انجام شده است. 
این مطالعۀ موردی-توصیفی با تحلیل داده‌های ثانویه سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ از منابعی چون سالنامه‌های آماری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان تأمین اجتماعی و همچنین گزارش‌های تفصیلی ادارات کل این وزارتخانه در ۳۱ استان کشور انجام پذیرفت. داده‌ها در سه محور «علل وقوع حوادث»، «مناطق و صنایع پُرخطر» و «راهکارهای پیشنهادی» مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. بر اساس یافته‌ها، بخش ساخت‌وساز با 3/37 درصد و صنعت با 7/36 درصد، بیشترین سهم را در وقوع حوادث شغلی دارند. از نظر علت‌شناسی، اَعمال ناایمن (مانند عدم استفاده از وسایل حفاظت فردی و سهل‌انگاری) با سهم حدود ۸۰ درصد، و شرایط ناایمن (مانند تجهیزات معیوب و محیط‌کاری نامناسب) با سهم ۲۰ درصد، اصلی‌ترین دلایل حوادث شناسایی شدند. تحلیل‌های استانی نشان داد که عواملی چون «عدم نظارت کافی کارفرما»، «بی‌توجهی حادثه‌دیده»، «نقص فنی دستگاه‌ها» و «عدم آموزش کارگران» در صدر علل وقوع حادثه قرار دارند.
نتایج این مطالعه حاکی از آن است که رویکرد فعلی در مدیریت ایمنی نیازمند بازنگری اساسی است. یک راهبرد جامع برای کاهش حوادث، باید بر چهار محور اصلی متمرکز شود: ۱. تقویت نظام نظارتی و بازرسی با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی؛ ۲. نهادینه‌سازی فرهنگ ایمنی از طریق آموزش مستمر و فراگیر برای تمام سطوح (از کارگر تا مدیر)؛ ۳. الزام و تسهیل استفاده از تجهیزات حفاظت فردی استاندارد؛ و ۴. بهبود قوانین و هماهنگی بین‌دستگاهی برای اجرای مؤثرتر مقررات. 
کلیدواژه‌ها

[1] International Labour Organization. A Call for Safer and Healthier Working Environments [Internet]. Geneva: ILO; 2021. Available from: https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_protect/@protrav/@safework/documents/publication/wcms_903140.pdf
[2] International Labour Organization. C155 - Occupational Safety and Health Convention, 1981 (No. 155) [Internet]. Geneva: ILO; 1981. Available from: https://normlex.ilo.org/dyn/nrmlx_en/f?p=1000:12100:0::NO:12100:P12100_INSTRUMENT_ID:312300
[۳] مجلس شورای اسلامی. قانون کار جمهوری اسلامی ایران [اینترنت]. تهران: مجلس شورای اسلامی. 1369. قابل‌دریافت از: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/99612
[۴] مجلس شورای اسلامی. قانون تصویب کنوانسیون ایمنی و بهداشت حرفه‌ای (شماره ۱۵۵) و آییننامه اجرایی. مصوب 15/9/1400. قابل دریافت از: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1679449
[۵] سازمان تأمین اجتماعی. سالنامه آماری ۱۴۰۲ [اینترنت]. تهران: سازمان تأمین اجتماعی؛ ۱۴۰۳. قابل دریافت از: https://mss.tamin.ir/file/file/591967
[6] وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی. سالنامه آماری 1402 [اینترنت]. تهران: وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی؛ 1403. قابل دریافت از: https://yearbook.mcls.gov.ir
[7] 1. کاکایی ح، هاشم‌نژاد ن، محمدفام ا، شکوهی م، احمدی م، کاکایی ح، و همکاران. ارزیابی علل حوادث شغلی رخ داده در پالایشگاه نفت کرمانشاه با استفاده از چک لیست تارانت طی سال‌های ۸۸-۱۳۶۳. مجله دانشگاه علوم پزشکی ایلام. ۱۳۹۱;۲۰(۲):۴۴-۵۲. https://sjimu.medilam.ac.ir/article-1-699-fa.html
[8] 1. هیئت وزیران. آیین‌نامه شرایط استخدام بازرسان کار و کارشناسان بهداشت مصوب 28/5/1383 [اینترنت]. قابل دریافت از: https://rc.majlis.ir/fa/law/show/124108
[9] 1. همشهری آنلاین. بزرگترین حادثه معدن جهان در طبس ؛ مرگ تلخ ۵۲ معدنچی| آخرین گزارش‌ها از انفجار دلخراش معدنجوی [اینترنت].  تهران: همشهری آنلاین؛ ۱۴۰۳. قابل دریافت از: https://www.hamshahrionline.ir/news/883451/