ماهنامه اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی کار و جامعه

ماهنامه اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی کار و جامعه

گذار از اقتصاد خطی به اقتصاد مدور: تحول مدل‌های کسب‌وکار در کسب‌وکارهای نوپا و سیاست‌های حمایتی تسهیل‌گر

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان
1 دکتری کارآفرینی، گرایش کارآفرینی فناورانه ، دانشکده کارآفر ینی، دانشگاه تهران
2 دانشیار گروه کارآفرینی سازمانی، دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران
3 دانشیار گروه کارآفرینی فناورانه. دانشکده کارآفرینی، دانشگاه تهران
چکیده
در دهه‌های اخیر، ناکارآمدی الگوی سنتی اقتصاد خطی در مواجهه با چالش‌های زیست‌محیطی، محدودیت منابع و افزایش فشارهای اجتماعی و اقتصادی، ضرورت گذار به اقتصاد مدور را به یکی از محورهای اصلی توسعه پایدار تبدیل کرده است. اقتصاد خطی که مبتنی بر الگوی «استخراج، تولید، مصرف و دفع» است، با افزایش ضایعات و بهره‌وری پایین منابع، پاسخ‌گوی نیازهای پایدار زیست‌محیطی و اقتصادی نبوده و پیامدهای مخربی بر اکوسیستم‌ها و جامعه گذاشته است. در مقابل، اقتصاد مدور با تأکید بر بازتولید ارزش، کاهش ضایعات، استفاده کارآمد از منابع و افزایش طول عمر محصولات، منطق جدیدی برای طراحی، اداره و توسعه کسب‌وکارها ارائه می‌دهد. این مدل نه تنها بر حفظ منابع محدود تمرکز دارد، بلکه ارزش‌آفرینی پایدار و خلق چرخه‌های بسته اقتصادی را در سطح کلان و خرد مورد توجه قرار می‌دهد. با این حال، فرایند گذار از الگوی خطی به مدور، به ویژه در محیط‌های نوپای کسب‌وکار و استارت‌آپ‌ها، مستلزم بازاندیشی بنیادین در مدل‌های کسب‌وکار، فرآیندهای عملیاتی و سازوکارهای سیاستی است. استارت‌آپ‌ها به دلیل محدودیت منابع، عدم ثبات بازار و نیاز به انعطاف‌پذیری بالای عملیاتی، در عین حال که فرصت بالایی برای نوآوری دارند، با چالش‌های متعددی در پذیرش و پیاده‌سازی مدل‌های مدور مواجه هستند. در این راستا، نوآوری در مدل‌های کسب‌وکار مدور شامل طراحی محصول و خدمات با طول عمر بیشتر، استفاده مجدد و بازیابی منابع، ارائه خدمات مبتنی بر اشتراک و بهره‌گیری از پلتفرم‌های مدور می‌شود. این تغییرات نیازمند هم‌افزایی میان بازیگران اکوسیستم، زیرساخت‌های فناورانه و سیاست‌های حمایتی دولت است تا بتوانند محیطی مساعد برای رشد استارت‌آپ‌های مدور فراهم کنند. مرور ادبیات و مطالعات پیشین نشان می‌دهد که تحقق اقتصاد مدور در سطح کسب‌وکارهای نوپا تنها محدود به نوآوری در مدل‌های کسب‌وکار نیست، بلکه نیازمند تعامل هوشمندانه با شبکه‌های تأمین، استفاده از فناوری‌های نوین و بهره‌گیری از سیاست‌ها و مشوق‌های تشویقی است. هم‌افزایی میان بازیگران اکوسیستم مدور، از جمله تأمین‌کنندگان، مشتریان، سرمایه‌گذاران و نهادهای دولتی، می‌تواند نقش حیاتی در تسهیل این گذار ایفا کند و مانع از ایجاد موانع عملیاتی یا اقتصادی شود. علاوه بر این، زیرساخت‌های فناورانه و دیجیتال به استارت‌آپ‌ها امکان می‌دهد تا فرآیندهای چرخه‌ای محصولات و خدمات را به صورت کارآمد مدیریت کنند و همزمان اطلاعات ارزشمند برای بهبود مدل‌های کسب‌وکار جمع‌آوری نمایند. در این مقاله با رویکردی تحلیلی، ابعاد تحول مدل‌های کسب‌وکار در استارت‌آپ‌ها در بستر اقتصاد مدور بررسی شده و نقش سیاست‌های حمایتی در تسهیل این گذار تحلیل می‌شود. از طریق تحلیل مفاهیم کلیدی و مرور جامع مطالعات موجود، این مقاله تلاش می‌کند تا چارچوبی کاربردی برای سیاست‌گذاران و کارآفرینان ارائه دهد که بتوانند با اتخاذ استراتژی‌های هوشمندانه و سیاست‌های تشویقی مؤثر، زیست‌بوم استارت‌آپ‌های مدور را تقویت و توسعه دهند. در نهایت، بررسی این ابعاد نه تنها به درک بهتر چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی کسب‌وکارهای نوپا کمک می‌کند، بلکه مسیر تحقق توسعه پایدار و اقتصاد مدور را در سطح ملی و منطقه‌ای روشن‌تر می‌سازد.
کلیدواژه‌ها